Szukasz fachowej pomocy? Sprawdź na mapie

Cała prawda o fenoksyetanolu. Obalamy mity, pokazujemy fakty

W sieci pojawia się wiele nieprawdziwych informacji na ten temat. Dlatego odkładamy na bok emocje, sprawdzamy fakty i przedstawiamy… całą prawdę o fenoksyetanolu.

Dr n. farm. Piotr Szoka
A A A
Fenoksyetanol. Obalamy mity
Podziel się wiedzą – udostępnij

W skrócie:

  • Wieloletnie badania pokazują, że stosowanie leków zawierających fenoksyetanol jest bezpieczne.
  • Istnieje zasadnicza różnica między lekiem a kosmetykiem. Octenisept w spray’u jest lekiem, jego działanie jest potwierdzone przez badania naukowców, a bezpieczeństwo m.in. przez polski urząd rejestracji leków i instytucje UE.
  • Jak każdy produkt leczniczy, octenisept musi być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza, a możliwe skutki uboczne są opisane w ulotce.
  • Jeżeli sytuacja wymaga zastosowania środków antyseptycznych (np. octeniseptu), a pacjent nie użyje wskazanego leku (z obawy np. rzekomej jego szkodliwości, o czym dowiedział się z internetu), naraża się na większe ryzyko rozwoju miejscowej infekcji, która może prowadzić do zakażenia ogólnoustrojowego a nawet sepsy.

Fenoksyetanol w octenisepcie. Jak to działa?

Lek na rany octenisept zawiera dwie substancje aktywne: dichlorowodorek oktenidyny w stężeniu 0,1% oraz fenoksyetanol w stężeniu 2%.

Oktenidyna jest podstawą leku – substancją czynną, która została wynaleziona i opatentowana przez jej producenta, francusko-niemiecka firmę Schulke (przeczytaj więcej o działaniu oktenidyny). Fenoksyetanol zaś jest substancją pochodzenia naturalnego, występuje m.in. w zielonej herbacie czy grejpfrutach (więcej napiszemy o tym w drugiej części tekstu). W preparacie octenisept związek ten wspomaga działanie antyseptyczne oktenidyny.

Bezpieczeństwo octeniseptu zostało sprawdzone m.in. w badaniu klinicznym prowadzonym na oddziale neonatologicznym u dzieci urodzonych przed 26 tygodniem życia o masie urodzeniowej poniżej 1600 g. Podczas badania stwierdzono, że lek jest bezpieczny i może być stosowany nawet u noworodków. Fenoksyetanol zawarty w leku octenisept wchłania się jedynie w niewielkim stopniu do krwi a ponadto jest od razu metabolizowany do kwasu fenooksyoctowego i wydalany z moczem.

Obie substancje – oktenidyna i fenoksyetanol – razem tworzą mieszaninę – preparat o właściwościach leczniczych i odkażających. Aby jednak dokładnie zrozumieć, jak działają, trzeba wcześniej zrozumieć różnicę między lekiem i kosmetykiem.

Bezpieczeństwo fenoksyetanolu potwierdziły opinią pozytywną między innymi: Europejska Agencja Leków i Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS).

Fenoksyetanol w lekach i kosmetykach. Kluczowe fakty

Istnieją cztery grupy produktów z którymi możemy się zetknąć przy wizycie w aptece. Należą do nich:

  • leki (produkty lecznicze),
  • wyroby medyczne,
  • suplementy diety,
  • kosmetyki.

Każda z tych grup rządzi się innymi prawami i produkt musi spełnić zupełnie inne warunki, aby zostać dopuszczony do sprzedaży dla klientów.

  1. Leki: czyli produkty lecznicze, przechodzą najbardziej restrykcyjną ścieżkę postępowania. Dzieje się tak dlatego, że posiadają wyższe stężenia substancji, które stosowane w nieodpowiedni sposób mogą być szkodliwe. Dobrym przykładem są antybiotyki. Odpowiednio dobrane i zastosowane ratują życie np. łatwo lecząc z zapalenia płuc. Jeżeli jednak zostaną zastosowane w sposób nieodpowiedni, ich przyjmowanie może mieć negatywne skutki dla zdrowia. Dlatego, zanim lek zostanie dopuszczony do sprzedaży, jest gruntownie badany, a później jego użycie jest obwarowane bardzo konkretnymi zaleceniami (ulotka, kontakt z lekarzem itp.).
  2. Wyroby medyczne: posiadają zdecydowanie niższe stężenia substancji aktywnych i przechodzą nieporównanie mniej restrykcyjną drogę, zanim zostaną dopuszczone na rynek. Tutaj przeczytasz więcej o wyrobach medycznych i ich zastosowaniu.
  3. Suplementy diety: Bliżej im do asortymentu sklepu spożywczego niż apteki. Preparat tego typu to środek spożywczy, który służy jedynie uzupełnieniu diety w określone składniki odżywcze lub fizjologiczne (np. witaminy, minerały lub zioła), co ma wspomóc prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Co ważne – wprowadzenie suplementu diety na rynek przez producenta jest bardzo proste, a przepisy są mało restrykcyjne.
  4. Kosmetyki: Są używane codziennie, zazwyczaj na dużych powierzchniach skóry, bez nadzoru lekarza. O tym, ile kosmetyku użyjesz, zdecydujesz sam (na przykład dzieci potrafią wlać do wanny od razu całą butelkę).Dlatego stężenie substancji czynnych musi być na tyle małe, aby produkt nam nie zaszkodził, nawet jeżeli będziemy go stosować kilka razy dziennie na całym ciele.

Historia stosowania fenoksyetanolu sięga początku lat 50. XX wieku. To dużo czasu na zweryfikowanie wyników badań. Pokazują one, że substancja ta odpowiednio stosowana, jest bezpieczna.

Jak to wszystko ma się do bezpieczeństwa fenoksyetanolu? Substancja była badana i opiniowana wielokrotnie (ostatnio w 2016 r. przez Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów przy UE). Można ją stosować jako składnik leków i kosmetyków. Za każdym razem naukowcy dochodzili do wniosku, że używanie fenoksyetanolu przynosi więcej korzyści niż ryzyka, pod warunkiem, że…

  1. W przypadku leków: użytkownik stosuje się do zaleceń lekarza oraz informacji zawartych w ulotce.
  2. W przypadku kosmetyków: producent użyje fenoksyetanolu w stężeniu nie większym niż 1 proc., a w kosmetykach dla dzieci – w stężeniu nie większym niż 0,3 proc.
    Ta ostatnia informacja jest istotna, bo oznacza, że producenci popularnych kosmetyków powinni w nich stosować fenoksyetanol tylko w bardzo niewielkim stężeniu. Inaczej jednak jest z lekami. Dlaczego?

Octenisept w spray’u jest lekiem, a nie kosmetykiem

Informacja z ulotki leku, że w składzie znajduje się fenoksyetanol w stężeniu 2 proc., nie powinna nas niepokoić. Właśnie dlatego, że mamy do czynienia z lekiem, a nie kosmetykami, które stosuje się dowolnie. Octenisept stosuje się jedynie na ranę, błonę śluzowa i skórę w celu eliminacji bakterii lub leczenia miejscowego zakażenia.

Dawka substancji czynnej w leku musi być na tyle silna aby była zabójcza dla bakterii w 100 proc. Gdyby stężenie fenoksyetanolu w octenisepcie nie było wyższe niż w kosmetykach, lek w żaden sposób nie mógłby przyspieszyć procesu gojenia się ran, ani zapobiec niebezpiecznym zakażeniom.

Dlatego właśnie, ja każdy lek, przechodził długotrwałą procedurę badań klinicznych i rejestracji, zaś odpowiednio do tego powołane służby państwowe potwierdzają, że jest bezpieczny do stosowania (zgodnie z przeznaczeniem, ulotką i zaleceniami lekarza).
Warto też pamiętać, że przyjmowanie każdego leku jest swoistym rachunkiem zysków i strat. Lekarstwa pomagają, gdy są potrzebne, ale to nie cukierki – nie powinniśmy podchodzić do nich beztrosko.

To prawie tak jak z wodą czy kawą. Pierwszą pijemy, bo jest nam niezbędna do życia, drugą zaś stosujemy dla przyjemności albo pobudzającego działania zawartej w niej kofeiny. Ale jednorazowe wypicie ponad 6 litrów wody albo 118 filiżanek kawy (lub 175 espresso) może być groźne dla życia i zdrowia. Jak widać, w każdej sferze życia należy zachowywać zdrowy umiar.

Lekarstwa pomagają, gdy są potrzebne, ale to nie cukierki – nie powinniśmy podchodzić do nich beztrosko.

Bezpieczeństwo fenoksyetanolu potwierdzone w badaniach

Na koniec kilka ciekawostek, bo fenoksyetanol to naprawdę interesująca substancja chemiczna.
Jest eterem glikolowym, który naturalnie występuje w zielonej herbacie i grejpfrutach. Ma przyjemny, kwiatowy aromat i tzw. wysoką stabilność termiczną, czyli nie rozpada się łatwo na inne substancje pod wpływem temperatury. Dlaczego jest chętnie stosowany przez producentów leków i kosmetyków:

  • zaczyna się rozkładać dopiero w temperaturze 85°C, co ułatwia ich bezpieczną produkcję
  • jest sprawdzonym konserwantem, używa się go zamiast szkodliwych parabenów, które w ostatnich latach wycofano z większości leków i kosmetyków
  • skutecznie eliminuje obecność bakterii Gram ujemnych (np. Pseudomonas), ale zwalcza również inne drobnoustroje
  • wykazuje działanie znieczulające, które można odczuć już 60 sekund po aplikacji na skórę.

Dzięki tej substancji producenci kosmetyków zabezpieczają swe produkty przed rozwojem i przetrwaniem w nich mikroorganizmów. Chronią również kosmetyk przed wtórnym zakażeniem bakteryjnym, które może pojawić się podczas codziennego użytkowania produktu (np. nabierając krem na palec). Mówiąc wprost – fenoksyetanol zapewnia, że kosmetyk wytrzyma do daty minimalnej trwałości („najlepiej zużyć przed…”) i w tym czasie nie zepsuje się.

Fenoksyetanol – na co działa?

Producenci leków również są zainteresowani właściwościami bakteriobójczymi fenoksyetanolu. W połączeniu z oktenidyną (tak jak ma to miejsce w octenisepcie), lek działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo, co zostało szeroko udokumentowane zarówno w badaniach laboratoryjnych jak i klinicznych. W octenisepcie skuteczność niszczenia mikroorganizmów występuje już po 1 minucie od zastosowania płynu.

Lek działa niszcząco na bakterie (w tym na Chlamydia i Mycoplasma), grzyby, drożdżaki, pierwotniaki (Trichomonas), wirusy (Herpes simplex, inaktywuje HBV i HIV). Dlatego jest on bardzo skutecznym środkiem odkażającym, który pozwoli ograniczyć ryzyko zakażenia rany.

Choć fenoksyetanol jest substancją gruntownie przebadaną i nie powinniśmy bać się produktów, które go zawierają, warto jednak zachować pewne środki ostrożności. Farmaceuta i popularyzator nauki mgr farm. Marcin Korczyk, kryjący się pod pseudonimem Pan Tabletka, na swoim blogu radzi, jak bezpiecznie używać produktów z fenoksyetanolem. Na co więc trzeba uważać? Przede wszystkim:

  • nie jeść, nie pić, nie wdychać, itd. (zalecenie to dotyczy zresztą wszystkich substancji i leków, które są przeznaczone do stosowania zewnętrznego).
  • Raczej zrezygnować z kosmetyków z fenoksyetanolem jeżeli mamy bardzo wrażliwą skórę, u niemowlaków i kobiet w ciąży (nie dotyczy leków z tym składnikiem np. stosowanych do pielęgnacji okolic pępka)

fenoksyetanol - co w nim działa?

Podziel się wiedzą – udostępnij

Poznaj naszego eksperta

Dr n. farm. Piotr Szoka

Zakład Farmakologii na Wydziale Lekarskim, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.

Zobacz także

Gdzie kupię Octenisept?
Sprawdź na mapie
Informacja: Twoje dane osobowe

Dziękujemy, że do nas zajrzałaś / zajrzałeś. Przejrzystość i bezpieczeństwo świadczonych usług to dla nas priorytet, dlatego prosimy – zapoznaj się z poniższymi informacjami.

Jakie dane zbieramy?

Ta strona internetowa zbiera dane osobowe takie jak adres IP użytkownika oraz dane zawarte w plikach cookies (lub podobnych technologiach, np. local storage) zapisywanych na urządzeniach użytkownika, a także korzysta usług świadczonych przez firmy Google (m.in. Google Analytics) czy Facebook (m.in. Facebook Pixel).

Dlaczego zbieramy dane?

Wykorzystujemy je, aby analizować ruch na naszej stronie, oraz prowadzić działania marketingowe – promować nasze usługi, wyświetlać Ci oferty specjalne, reklamy dostosowane do Twoich zainteresowań itp. Podstawą zbierania danych jest realizacja prawnie uzasadnionego interesu administratora danych.

Kto jest administratorem danych?

Administratorem danych jest Schulke Polska z siedzibą w Warszawie przy Alejach Jerozolimskich 132, wpisana do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Warszawie pod nr KRS 0000104818. Dane te są przekazywane jedynie ograniczonej liczbie firm, z którymi współpracujemy przy świadczeniu usług technicznych i reklamowych. Nie są przekazywane innym podmiotom w celu prowadzenia innych działań reklamowych, niż tylko te dotyczące produktów firmy Schulke Polska.

Jeśli wiesz już wszystko w sprawie wykorzystania Twoich danych przez tę stronę – prosimy zamknij to okno. Więcej informacji można znaleźć w naszej polityce prywatności, klikając w przycisk „Chcę wiedzieć więcej”. Dziękujemy!

Rozwiń